منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

ایران دل، چشم و روح من است

Shokoufeh Pouya - Monir Shahroudy Farmanfarmaian

تاریخ تولد: سال 1301 خورشیدی مطابق با 1922 میلادی در شهر قزوین، ایران
تاریخ مرگ: سال 1398 خورشیدی مطابق با 2019 میلادی، شهر تهران، کشور ایران

منیر از کودکی علاقمند به نقاشی گل بود. پدر وی فرش طراحی میکرد و مدیر یک کارگاه قالی بافی نیز بود. وی در سالهای 1323 خورشیدی تا 1325 خورشیدی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران تحصیل می کرد. علاوه بر نقاشی و مجسمه سازی منیر به جمع آوری آثار مردم بومی ایران نیز مشغول بود.

در همین سال‌ها یک تاریخ هنرنویس و باستان‌شناس آمریکایی توجه منیر را به خطوط و فرم‌های پرلطف و خوش‌ترکیب و ساده اشیای باستانی جلب کرد. کمی بعد منیر تصمیم گرفت به مرکز هنرهای آوانگارد در پاریس برود. در اوایل قرن بیستم  آشنایی با منوچهر یکتایی، که یک نقاش و شاعر بود مسیر زندگی منیر را  تغییر داد.

سال 1324 در جریان جنگ جهانی دوم با کشتی بخار، عازم ایالات متحده آمریکا شد و بمدت سه سال، یعنی سالهای 1946- 1949میلادی، در مدرسه طراحی پارسونز در رشته ی تصویرسازی مد و سالهای 1948-1951 میلادی  در دانشگاه کرنل مشغول به تحصیل بود. در اواسط دهه ۱۳۳۰ به‌عنوان تصویرگر مُد برای نشریاتی چون تاون، کانتری، و گلامور طراح لباس بود و به‌عنوان گرافیست تجاری و طراح مُد برای فروشگاه‌های بزرگ کار می‌کرد. در همین زمان بود که با اندی وارهول ملاقات کرد. دوستی میان منیر و اندی ادامه داشت و سالها بعد اندی یکی از طرح های سیلک اسکرین خود از مجموعه ی مرلین مونرو را به منیر هدیه داد.

سالها بعد منیر از منوچهر یکتایی جدا شد و با ابولبشر فرمانفرمائیان، دانشجوی حقوق در دانشگاه کلمبیا ازدواج کرد و نام خانوادگی ابولبشر را به‌عنوان نام هنری خود برگزید.

سال 1336 مطابق با 1957 پس از 13 سال منیر به ایران بازگشت. برخی از آثار وی سال 1958 در دوسالانه ونیز به نمایش درآمد. یکی از نقاشی های انتزاعی وی در نخستین دوسالانه تهران در سال 1337 مدال طلا گرفت. منیر در سالهای بعد به مناطق مختلف ایران سفرها داشت و با فرهنگ بومی و سنت ایرانیان آشناتر شد. در طی این سفرها وی تعدادی نقاشی قهوه خانه ای، قطعه های نقاشی پشت شیشه ای، انبوهی از جواهرات نقره ی ترکمن ها، چندین در، قابهای پنجره و پنل های دیواری نقاشی شده، گردآوری کرد. در چهارمین دوسالانه تهران سال 1343، شمسی، نقاشی انتزاعی دیگری از وی به ثبت رسید، که در دوسالانه ونیز نیز آن نقاشی را شرکت داد و سال 1344 شمسی در “نمایشگاه پاله دو کنگره” در مونت کارلو شرکت داشت و نمایشگاهی با همراهی پرویز تناولی در انجمن فرهنگی ایران و ایتالیا برپا کردند.

monir-shahroudy-farmanfarmaian-painting

از جمله نقاشی های خانم منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

سال 1336 مطابق با 1957 پس از 13 سال منیر به ایران بازگشت. برخی از آثار وی سال 1958 در دوسالانه ونیز به نمایش درآمد. یکی از نقاشی های انتزاعی وی در نخستین دوسالانه تهران در سال 1337 مدال طلا نصیب وی کرد.

منیر در سالهای بعد به مناطق مختلف ایران سفرها کرد و با فرهنگ بومی و سنت ایرانیان آشناتر شد. در طی این سفرها وی تعدادی نقاشی قهوه خانه ای و قطعه های نقاشی پشت شیشه اش و انبوهی از جواهرات نقره ای ترکمن ها و چندین در و قابهای پنجره و پنل های دیواری نقاشی شده گردآوری کرد. در چهارمین دوسالانه تهران سال 1343، نقاشی انتزاعی دیگری از وی به ثبت شد که در دوسالانه ونیز نیز آن نقاشی را شرکت داد و سال 1344 در نمایشگاه پاله دو کنگره در مونت کارلو شرکت داشت و نمایشگاهی با همراهی پرویز تناولی در انجمن فرهنگی ایران و ایتالیا برپا کردند.

اثر منیرفرمانفرمائیان

اثر منیر فرمانفرمائیان

سال ۱۳۴۵ در پنجمین دوسالانه تهران، یکی از نقاشی‌های پشت شیشه ی منیر  به نمایش درآمد. در اواخر دهه ۴۰ خورشیدی بود که منیر به سبک ویژه خودش یعنی ترکیب تکنیک قدیمی نقاشی پشت شیشه، آینه‌کاری، خاتم‌کاری، هندسه و طراحی معمارانه دست یافت. پیش از منیر کسی این نمونه کار را به‌عنوان اثر هنری مستقل ارائه نکرده بود. منیر چند اثر آینه‌کاری برای اماکن عمومی ساخت که از آن جمله‌ می توان به: «پانل هایی بزرگ برای هتل لاله« دو عدد آینه بزرگ برای فرهنگسرای نیاوران« یک پانل اتاق خواب در کاخ نیاوران»، «یک مجسمه برای باغ موزه فرش» و آثاری برای خانه‌های خصوصی اشاره کرد.

اثر آینه کاری منیرشاهرودی فرمانفرمائیان

اثر آینه کاری منیرشاهرودی فرمانفرمائیان (2016)

انقلاب سال 1357 برای منیر 26 سال سکونت در نیویرک را در پی داشت زیرا پس از انقلاب خانه و بسیاری از آثارش مصادره شد و بار دیگر خلق آثارش را در آمریکا از سر گرفت.

اثر آینه کاری منیرشاهرودی فرمانفرمائیان

اثر آینه کاری منیرشاهرودی فرمانفرمائیان

در سال میلادی ۱۳۸۳ مطابق با ۲۰۰۴میلادی با بازگشت دوباره به ایران استودیوی خویش را گشود و بر خلق مجدد آثاری که در دهه ۷۰ ارائه داده بود، متمرکز شد.

استدیو منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

استدیو منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

برای نخستین بار پس از انقلاب، اثر حجمی از منیر فرمانفرمائیان با عنوان «آب روشنایی است» در «نمایشگاه باغ ایرانی» به نمایش درآمد. منیر فرمانفرمائیان تنها هنرمندی است که در ۴۰ سال اخیر از ترکیب آینه‌کاری، اشکال هندسی، نقش‌مایه‌ها و نقاشی پشت شیشه استفاده کرده تا آثار مدرن خود را خلق کند. سبک متمایز او، که در اواخر دهه ۴۰ و دهه ۵۰ شکل گرفت، از پیوندهای قوی و عمیق با کشورش و کارآموزی در نیویورک نشئات گرفته است. در سال ۲۰۱۵، فرمانفرمائیان نخستین هنرمند ایرانی بود که آثارش در یک نمایشگاه انفرادی در موزه گوگنهایم به نمایش درآمد. در ۲۴ آذر ۱۳۹۶ تالار دائمی منیر فرمانفرمائیان در  باغ موزه ی نگارستان افتتاح شد. فرمانفرماییان در سال ۲۰۱۵ به عنوان یکی از 100 زن بی بی سی معرفی شد.

گالری منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

گالری منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

منیر بدون شک هندسه گرانترین هنرمند این عصر ايران است، آثار منیر بیش از نیم قرن پیوسته میان اشکال منظم و ریتمیک هنرهای سنتی با رویکردهای انتزاعی مدرنیستی سیر کرده اند هنر وی در نگاه نخست بر دو اصل نقوش تزئینی و آینه استوار است اما واضح است که منیر این اصول را از هنرهای سنتی ایرانی الهام گرفته است و آنها را با هنر آینه کاری ادغام کرده.

زمانی که منیر از هنرش صحبت میکند این چنین میگوید:

هندسه مرا به زادگاهم برگرداند، به مربع، مثلث و دایره. به مشاهدات کودکی من و تجربه حضور در میان زیبایی برآمده از این مرز و بوم. همه چیز برایم معنای تازه ای یافت: مکعب، استوانه و منشور.

اثر منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

اثر منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

منیر در سراسر دنیا گالری های انفرادی و گروهی برگزار کرده است و چند مجموعه از کلکسیون آثار او در موزه هایی چون:
موزه گوگنهایم، نیویورک ۱۳۹۳
موزه هنرهای معاصر تهران
موزه مهر هنر، گنجینه بانک کشاورزی، تهران ۱۳۵۶ قرار دارند.

منیر شاهرودی فرمانفرمائیان

منیر 50 اثر خود را به دانشگاه تهران هدیه داد

این آثار در قسمتی از کاخ باغ موزه نگارستان قرار دارند

از منیر چند کتاب نیز بر جای مانده است به نامهای:
هندسه کیهانی سال 2011
باغ آیینه به همراه زهرا هوشمند
اندوه

Monir-Shahroudy-Farmanfarmaian quote By Shokoufeh Pouya